Święto Welesa
obchodzone z końcem Łżykwiata (Kwiecień)
Gdy ostatnie chłody puszczają, a łąki i pastwiska nabierają wreszcie soczystej zieleni, nadchodzi Święto Welesa, dzień pierwszego wypędu bydła po długiej zimie. To moment, w którym gospodarstwo otwiera się na nowo: stada opuszczają obory i wychodzą na świeżą trawę, a wraz z nimi cała wspólnota wkracza w rytm wiosennych prac pasterskich.
Weles, zwany też Wołosem, jest tu przywoływany w swojej najbardziej domowej roli, jako opiekun bydła, mleka i gospodarskiego dostatku. Ale ten sam bóg włada też Nawią, krainą zmarłych, więc jego opieka nad żywym inwentarzem i jego władza nad zaświatami to dwie strony jednej postaci: ten, kto strzeże życia w oborze, jest też tym, kto czuwa nad granicą, za którą życie się kończy.
Po chrystianizacji troskę o bydło i mleko przejął w ludowej pamięci święty Błażej, którego kult wchłonął część dawnych, pasterskich obowiązków Welesa.
Bydło po raz pierwszy od jesieni wyprowadzano na pastwiska, a gospodarze składali żertwy z mleka, miodu, zboża i ziół, prosząc Welesa o zdrowie stad i obfitość mleka na cały sezon. Po obrzędzie wypędu urządzano wspólną biesiadę, podczas której dzielono się pierwszym w tym roku nabiałem.
W niektórych stronach unikano tego dnia jedzenia cielęciny, a masło i produkty mleczne traktowano jako dary szczególnie miłe bogu. Wieczorem składano też przysięgi i wypowiadano zaklęcia, bo Weles, jako pan magii słownej, czuwał nad dotrzymywaniem danego słowa.
Bydło, róg i mleko są tu znakami dostatku gospodarskiego, a świeża, wiosenna zieleń pastwiska znakiem odnowionego życia po zimowym uśpieniu ziemi.
Weles łączy w sobie ziemię i podziemie: jest panem żywego inwentarza i bogactwa, a zarazem władcą Nawii, świata zmarłych. Ta podwójna natura sprawia, że jego opieka nad stadem jest jednocześnie opieką nad granicą, którą pilnuje między światem żywych a tym, co po drugiej stronie.
- Powieść minionych lat, Kronika ruska (XI w.; wydania nowożytne różne).
- Włodzimierz Szafrański, Ślady kultu bożka Welesa u plemion wczesnopolskich (Archeologia Polski, 1959/1960).
- Halina Łozko, Rodzima wiara ukraińska (Kijów, wyd. współczesne).
Święto Welesa
celebrated at the end of Łżykwiat (April)
As the last chills subside and the meadows and pastures finally turn lush green, the Feast of Veles arrives, the day of the first cattle drive after a long winter. This is the moment when the farm reopens: the herds leave the stables and venture out onto the fresh grass, and with them the entire community enters the rhythm of spring shepherding.
Veles, also known as Volos, is invoked here in his most domestic role, as the guardian of cattle, milk, and the farm's abundance. But the same god also rules Navia, the land of the dead, so his care for livestock and his power over the afterlife are two sides of a single figure: the one who guards life in the stable is also the one who watches over the boundary beyond which life ends.
After Christianization, the care for cattle and milk was taken over in folk memory by Saint Blaise, whose cult absorbed some of the former pastoral duties of Veles.
For the first time since autumn, the cattle were led out to pasture, and farmers offered offerings of milk, honey, grain, and herbs, praying to Veles for the health of their herds and an abundance of milk throughout the season. After the herding ceremony, a communal feast was held, during which the first dairy of the year was shared.
In some regions, veal was avoided on this day, and butter and dairy products were considered gifts particularly pleasing to the god. In the evening, oaths were also sworn and spells uttered, for Veles, as the master of verbal magic, ensured that one's word was kept.
Cattle, horns, and milk are symbols of economic prosperity, and the fresh, spring-green pastures are a sign of renewed life after the earth's winter dormancy.
Veles combines the earth and the underworld: he is the lord of livestock and wealth, and also the ruler of Nawia, the world of the dead. This dual nature means that his care for the herd also serves as a guardian of the boundary, which he maintains between the world of the living and that which lies beyond.
- Powieść minionych lat, Kronika ruska (XI w.; wydania nowożytne różne).
- Włodzimierz Szafrański, Ślady kultu bożka Welesa u plemion wczesnopolskich (Archeologia Polski, 1959/1960).
- Halina Łozko, Rodzima wiara ukraińska (Kijów, wyd. współczesne).